1 Samuel 18: 1 – 4

De vriendschap van Jonathan en David geldt in de Bijbel als een schoolvoorbeeld voor vriendschap. We lezen het begin er van. Omdat het de kern weergeeft van vriendschap. Jonathan is de zoon van Saul, de zwaar depressieve en psychotische koning van Israël. Die in David zijn grootste concurrent en belager ziet voor zijn macht. Hij doet dan ook alles om David uit de weg te ruimen. Jonathan helpt David steeds weer om te ontsnappen aan de agressie van zijn vader. De vriendschap tussen beide gaat zover dat Jonathan David ultiem laat ontsnappen aan de dood, met als gevolg dat zijn eigen vader zo gefrustreerd is geraakt, dat deze  zelfmoord pleegt door zich in het zwaard te werpen. Of de vriendschap tussen Jonathan en David daadwerkelijk stand houdt verteld het verhaal ons niet. Uiteindelijk zou het verhaal best kunnen aflopen met de gedachte dat deze vriendschap een illusie bleek te zijn. Zeker nadat David zich ontpopte als een agressieve, machtsbeluste, seksueel overspannen koning, die niet veel beter en anders was dan Saul, de vader van Jonathan. Macht en vriendschap; het gaat maar moeilijk samen. Niet voor niets zijn mensen met macht vaak eenzame mensen.

“Een keer trek je de conclusie, vriendschap is een illusie”, zingt Henk Westbroek in dat bekende nummer, wat de meeste Nederlanders wel mee kunnen zingen. “Een pakketje schroot, met een dun laagje chroom”. Deze sombere conclusie over vriendschap kun je niet in zijn algemeenheid delen. Maar, ongetwijfeld zijn er heel veel mensen die op enig moment in hun leven teleurgesteld zijn geraakt in vriendschap. Het bleek toch niet te zijn wat men dacht! Het gebeurd geregeld dat zolang de zon maar schijnt, het leven je toe lacht, je met elkaar in vrijheid, zonder al te veel consequenties, over de dingen des levens kunt spreken, er met vriendschap niet zoveel mis is en deze ook niet onder druk komt te staan. Het wordt spannend als de zon even niet meer schijnt, als het leven je even niet meer toelacht, als datgene wat je met elkaar zou moeten bespreken wel degelijk consequenties heeft. Ja, dan merken we vaak dat vriendschap onder druk komt te staan.. Vrienden die niet willen of niet kunnen spreken over je ziekte, je financiële problemen of je echtscheiding. Vrienden die zich geen houding weten te geven, waardoor het contact aanmerkelijk minder wordt en vrijblijvender. En het uiteindelijk volledig verdwijnt. Dan blijkt vriendschap inderdaad een illusie. Toch zou ik niet in deze sombere conclusie over vriendschap willen blijven stilstaan.

De kern van vriendschap zit misschien wel in het ontwapenende en het kwetsbare. Maar zeker niet in het kritiekloze.

“Jonathan, die David zo lief had als zijn eigen leven, sloot vriendschap met hem. Hij deed zijn mantel af en gaf die aan David. Ook gaf hij hem zijn uitrusting, tot en met zijn zwaard, zijn boog en zijn koppelriem”. Bedenk goed, hoe kwetsbaar Jonathan zich daarmee maakte. Hij gaf weg wat hem bescherming bood. Bescherming tegen de onbarmhartige natuur in de vorm van zijn mantel. Bescherming tegen de nietsontziende vijand in de vorm van zijn zwaard, zijn boog en zijn koppelriem. Er was niets meer waarmee hij zich kon verdedigen. Tegenover zijn vriend David toonde hij zich in zijn ultieme kwetsbaarheid. De kern van vriendschap zit er onder andere in dat je je kwetsbaar durft te maken, maar ook dat je erop kunt vertrouwen dat er geen misbruik gemaakt wordt van je kwetsbaarheid. “Ik kan de ellende van de wereld zien, steden kapotgemaakt, ik kan woorden horen die mensen vernielen. Ik weet dat op het eind de dood wacht, maar een vriend zien huilen, kan ik niet”, zingt Liesbeth List, in een tekst van Jacques Brel. Dat is iets wat mij raakt in het diepst van mij ziel, daarin ben ik met ontferming bewogen. Ondanks dat ik het niet kan, die vriend zien huilen, betekent dat niet dat ik er bij weg ga lopen. In vriendschap en liefde blijf ik er naast staan, zwijgzaam en troostend. Maar ik loop niet weg! Als ik dat zou doen, dan zou vriendschap, inderdaad, een illusie blijken.

Vriendschap is een schuilplaats, een dak waaronder je kunt vertoeven. Waaronder je met elkaar kunt delen wat je met je buren en familie misschien niet deelt. Maar ook een dak waaronder je oprecht kritisch kunt zijn naar elkaar. Dat is iets wat vrijwel nergens anders een rol kan spelen. Als iemand de moed heeft jouw kritiek te leveren, zonder daarbij jouw als persoon af te vallen, getuigt dat van een bijzondere band, een bijzondere genegenheid en liefde. Kritiek leveren is een vriendendienst bij uitstek.

De scheidslijn tussen vriendschap en liefde is een dunne lijn. Met je vrienden vrij je niet. Liefde verhoudt zich tot een persoon, daar waar vriendschap zich kan verbreden tot een grotere groep. Maar tegelijkertijd kan vriendschap niet zonder liefde. Pas daarin kan vriendschap gedijen. In genegenheid en aandacht. Daarin houdt vriendschap het vol, door de stormen van je leven heen. Ze is niet jaloers, zij gunt jou al het goede. Ze kan tegen een stootje, ze vindt altijd weer nieuwe wegen. Ze rekent niet in verlies en winst, maar zoekt steeds het beste voor de ander. Ze reist mee over de bergen en door de dalen van je bestaan. Ze is een arm om je heen, voeten die met je meegaan, voor wie geen straat te lang is, ogen die zien wat er in je omgaat, oren die horen wat je niet durft te zeggen. Een hart dat klopt, voor jou.

liturgie 5 november 2017