De leugen van Rachab

Jozua 2: 1 – 14

Ik zou me de vraag kunnen voorstellen; wat heeft Rachab, de hoer, te maken met advent en met de geboorte van Christus? Nou meer dan u denkt! Rachab is een van de vier vrouwen die wordt genoemd in de stamboom van Jezus, die voor het overige volledig bestaat uit mannen. En daarmee is Jezus een directe afstammeling van deze vrouw. Je kunt ook zeggen; Rachab is de betovergrootmoeder van Jezus. Maar dan wel van een twijfelachtig allooi. Met een twijfelachtige geschiedenis. Ze heeft een weinig eerzaam beroep. Ze liegt en bedriegt en ze verraad ook nog eens. Er zijn de nodige familie stambomen bekend waaruit we zo iemand het liefst helemaal zouden willen wegschrijven. Maar dit wordt haar blijkbaar allemaal niet na gedragen. Integendeel zelfs. Ze wordt opgenomen in de stamboom van Jezus en niet veel later wordt ze door Petrus, ook niet geheel vrij van leugen en bedrog, zelfs geprezen en als voorbeeld gesteld.

Rachab, een hoer, een herbergierster, een tempelprostituee. Dat laatste klinkt in onze oren merkwaardig. Maar het was een wijdverbreid fenomeen in die tijd. Tempelprostitutie! Vrouwen die zich beschikbaar stelde voor seks tegen betaling, in een tempel. Als heilige dienstplicht aan een godin of god. En het was voor veel families een eer om een van hun dochters in de tempel te hebben werken. Rachab was er naar alle waarschijnlijkheid ook een. Ze woonde op de wallen van Jericho. Het red ligth district om het op z’n Amsterdams te zeggen. De plek waar je als vrouw niet gezien wil worden en als man, maar dan om tegengestelde reden, liever ook niet. Het is letterlijk aan de rand van de samenleving. Op de muur, op de wallen van Jericho. En dat zijn erg dikke muren. Deze muren staan symbool voor een gesloten, ommuurd, benauwd gevoel. Een gevoel dat mensen kan belemmeren. Dat het uitzicht beperkt. Ze staan symbool voor de muren in ons eigen bestaan, opgetrokken muren waar we steeds weer opnieuw tegen aan lopen. Muren die de doortocht naar het beloofde land letterlijk in de weg staan.

Maar het is uitgerekend deze vrouw, wiens naam, Rachab, betekent “ruimte maken” die hierin uitkomst biedt. Ze zit achter het raam, ze kan naar buiten kijken. Alleen al daardoor ziet zij andere dingen dan wij misschien zouden zien. Ze heeft het bed gedeeld met bedelaars en verkopers, met knechten en koningen, alleen daardoor hoort zij meer, dan wij misschien zouden horen. Want vooral machtige mannen worden als was in de handen van een vrouw in bed. Niet zelden zijn veel politieke schandalen via het bed naar buiten gekomen.  En zijn veel machtige reputaties gesneuveld.

Het is haar gegeven om haar eigen keuzes te maken. Om te zwijgen of te spreken wanneer ze denkt dat dat nodig is. Dat maakt haar een sterke weerbare vrouw. Daarom kan ze ook die keuze maken, vindingrijk als je moet zijn om op de wallen overeind te blijven, om de twee vreemdelingen onderdak te bieden. Daar lopen genoeg mannen rond, dus dat moet niet opvallen. Maar toch is het bezoek wel opgevallen. De lange arm van de koning van Jericho reikt verder dan menigeen denkt. De inlichtingendienst heeft zijn werk uitstekend gedaan.

Maar zo goed als dat haar in bed van alles wordt toevertrouwd, zo goed is ze ook in staat om met leugen en bedrog het tij te keren. Leugens die haar onmiddellijk worden vergeven. Sterker nog ze wordt er later om geprezen. Ze wordt niet veroordeeld om haar losbandige leven. Ze wordt niet geprezen om haar vlekkeloze geloof, maar geprezen omdat wat ze deed, haar daden, het redden van mensenlevens. Ze wordt geprezen om haar gastvrijheid, maar ook om haar trouw. Ze heeft haar woord gegeven aan deze twee mannen. En ze houdt haar woord. In het Joodse recht is een leugen geen leugen wanneer er mensenlevens mee gered kunnen worden. Dat staat tegenwoordig in schril contrast tot onze praktijk. Een oorlogsvluchteling die betrapt wordt op een leugen in zijn levensverhaal, wordt onverbiddelijk teruggestuurd. Ook al staat zijn leven op het spel! Burgerlijke ongehoorzaamheid wordt als een Gods norm verheven boven een onrechtvaardige wet van de overheid. Daarmee wordt het handelen van Rachab voorzien van een God’s zegen.

Een moedige vrouw, maar Rachab is natuurlijk geen naïeve vrouw. Ze weet dat ze met deze keuze, het verbergen van twee spionnen, haar eigen handel, de prostitutie, maar misschien ook wel haar leven in direct gevaar brengt. Er moet dus wel iets tegenover staan. Ze wil weg van die benauwde, belemmerende muur. Ook zij wil naar het beloofde land. Wie kan daar iets op tegen hebben. Als symbool van haar redding hangt uit het raam het rode koord!

Het rode koord, het rode licht, het red ligt district. Het teken van schande, van voorbij schuifelende mannen, het wordt haar teken van bescherming. Het is haar teken van hoop. Daarmee staat Rachab ook symbool voor de dubbele moraal in onze samenleving. We

hebben allemaal ongetwijfeld een oordeel over de vrouwen die werken op de wallen. En dat oordeel pakt meestal niet erg positief uit……….. Maar tegelijkertijd kennen we geen een van alle het werkelijke verhaal achter deze vrouwen. Ongetwijfeld zijn dat ook verhalen van liefde, gastvrijheid en trouw. Want naast hun werk zijn ze in ieder geval dochter, misschien ook wel moeder en vast en zeker ook vriendin.

Toch is een vraag nog niet beantwoord. Is dit wel een adventsverhaal, behalve dat Rachab is opgenomen in de stamboom van Jezus?  Ik denk het wel. Het is op weg naar Kerstmis goed om ruimte te maken in onszelf. Om over onze eigen muren heen te kijken. Om onder ogen te zien wat ons belemmerd op weg naar een vredige kerst. Op weg naar het ons beloofde land. En daarnaast kan het ook geen kwaad om te durven erkennen dat er nog steeds mensen zijn die geen plek hebben in onze wereld. Voor wie we het toch maar moeilijk blijven vinden om ruimte te maken………………….   Die we liever weer zo snel mogelijk zien vertrekken. En daar gekoppeld voor advent de vraag;  voor wie zouden wij een koord van  hoop uit ons raam willen hangen?

Rachab ze wordt geprezen om haar daden.  Ze wordt op een lijn gesteld met Maria. Want God heeft haar, geringe, goedgunstig aangezien.

Deze “geringe” vrouw met het rode koord ze was de betovergrootmoeder van Jezus, behoorde tot zijn voorgeslacht. Voor ons is het goed om dat te weten. Hij heeft zijn wortels in haar moed, gastvrijheid en trouw. En ondanks haar twijfelachtige achtergrond, heeft hij dat toch maar mooi van zijn betovergrootmoeder geleerd.

Liturgie 2 december 2018