Job 1

Thema: Lijden zonder reden. 

Het boek Job, het is een verhaal, een mythe. En mythes zijn nooit een geschiedenisverhaal van controleerbare feiten, maar verhalen over het leven, waar god en de goden vaak een rol in spelen.  Verhalen over wat ons allemaal kan overkomen en de vraag wat heeft god daarmee te maken? Een verhaal over het lijden, de dood en de opstanding.

Job heeft alles om ons als mensen van vandaag aan te spiegelen. We zouden naar hem opkijken. Want wie zou niet als Job willen zijn?  Succesvol in de liefde. In de zaken en in het geloof. Vandaag de dag zou hij ongetwijfeld zijn opgenomen in de Quote 500 als een van de rijkste, succesvolste en invloedrijkste zakenman van ons land. Iedereen zou hem kennen.

En toch en toch……………………… Het gaat mis. En niet zo’n klein beetje ook. Maar het gaat niet mis omdat Job het spoor bijster is. Dat hij verkeerde beslissingen neemt. Zijn zaken kapitaal verkeerd belegd. Zijn vrouw ontrouw is. De kerk de rug toekeert. Zijn kinderen niet beschermd. Dat is allemaal niet aan de orde. Het gaat mis om een reden die helemaal buiten Job zelf  ligt. Zijn lijden lijkt zonder reden.

Aan het begin horen we hoe in de hemel een weddenschap wordt gesloten, tussen God en de satan, de Tegenstem. Satan is een ingewikkeld figuur in de Bijbel. Hij lijkt een tegenstander van god,, een dwarsligger, iemand die verwarring sticht.  Maar nu lijkt satan een medestander van god. Een bondgenoot. Ze maken een deal. Die gaat over Job, zonder dat Job hier ook maar iets vanaf weet. Wat je ook van vindt van deze weddenschap, het geeft de aanstoot voor een dramatisch adembenemend verhaal. God geeft satan toestemming voor een experiment. Satan wrijft zich in de handen: hij mag helemaal los gaan op Job. En hij levert geen half werk. De ene na de andere ramp treft Job. Hij krijgt niet eens de tijd om het allemaal op zich in te laten werken. Steeds staat de volgende bode alweer klaar met nog meer slecht nieuws. Van de ene op de andere dag raakt Job alles kwijt! Zijn dieren, zijn vastgoed, zijn knechten, zijn kinderen, en in de volgende ronde zijn gezondheid. Het is alsof Job bij elk bericht dieper de grond in wordt gedreund. Tot er niets meer van die integere zakenman, met zijn machtige imperium over is. Job wordt van alles beroofd, als enige behoudt hij het leven, want dat was de voorwaarde die god gesteld had. Het leven van Job moest onaangetast blijven.

De deal heeft als in inzet: de vroomheid van Job. De vraag is heel simpel. Is Job zo gelovig, integer en onberispelijk, omdat God hem nu eenmaal met veel rijkdom heeft gezegend? Satan suggereert dat geloven makkelijk is als je succesvol en rijk bent. Maar blijft je geloof ook nog zo onwankelbaar als het tegen zit in het leven?  Haal al die rijkdom weg, tref hem met alle tegenslag die je maar kunt bedenken. En zie, het geloof gaat op de helling. Dat is, kortweg, de stelling van satan.

Menselijkerwijs zou die daar misschien weleens gelijk in kunnen hebben. Wiens geloof blijft volledig onwankelbaar bij de tegenslagen van het leven?  En hebben we daar dan ook niet enig begrip voor, als iemand god vaarwel zegt, om alles wat hem of haar in het leven overkomt, zoals Job het overkomt. Doch daar zit vaak de gedachte achter; “als god een rol speelt in de hoogtepunten van mijn leven, moet deze toch ook een rol spelen in de dieptepunten van mijn bestaan?”. Daaraan gekoppeld vaak de vragen naar het waarom. Waarom overkomt mij dit? Wat heb ik fout gedaan en waarom grijpt god niet in?  Deze vragen gaan uit van de gedachte dat god almachtig is en kan ingrijpen.  Deze vragen gaan uit van de gedachte dat lijden een reden moet hebben. Als dit lijden van Job al een reden heeft, dan is het de vraag welke reden dan? We kunnen niets verzinnen, behalve de perversiteit van de afgesloten weddenschap tussen god en satan. Alsof het lijden alleen al niet voldoende is, gaan mensen zichzelf vaak nog extra kwellen met de schuldvraag en vraag naar het waarom. Het lijden zelf zet het leven al volledig op de kop. Leidt al tot grote onzekerheid.

Maar laten we helder zijn; lijden zonder reden bestaat. Het overkomt je. Het is misschien pech hebben. Op het verkeerde moment op de verkeerde plaats. Het klinkt misschien gek, maar we mogen best blij zijn dat lijden zonder reden bestaat. Als lijden al een reden heeft, dan kun je met die reden het lijden weer goed gaan praten. Maar dat hoeft niet! Soms is het leven pikzwart. Is er geen licht in de tunnel, moeten we op de  tast door het leven. Dan hoef je jezelf niet ook nog eens te kwellen met de vraag waar je dat lijden toch aan verdiend hebt. Zo werkt het niet: in de zwartste nacht van je leven hoef je gelukkig niet ook nog aan jezelf te gaan twijfelen! Dan kunnen we beter onze energie stoppen in het vinden van een uitweg, dan ons te kwellen met de waarom vragen. Want vaak is er geen zinnig antwoord te geven op de waarom-vraag. Bij Job krijgen we daarvoor erkenning!  Hij laat niet los. Hij twijfelt geen moment aan zichzelf. Geen moment komt de vraag naar het waarom en de reden van zijn lijden vanuit hem zelf aan de orde.

Hadden we vanmorgen meer tijd gehad, dan hadden we het hele verhaal van Job kunnen lezen. En dan hadden we ontdekt dat Job zich ook door zijn omgeving, zijn vrouw, zijn vrienden niet van de wijs laat brengen, niet aan het twijfelen laat brengen, wanneer deze eindeloos op zoek zijn naar de reden van zijn problemen. Ze proberen hem steeds opnieuw een schuldgevoel aan te praten. Hij zal toch wel iets fout gedaan hebben, anders zou god hem toch nooit zo straffen? Maar Job laat niet los! Hij maakte god geen enkel verwijt.

Helemaal aan het eind van het boek komt het happy end; hij kreeg opnieuw kinderen, hij kreeg meer schapen en geiten dan hij ooit had gehad. Hierna leefde Job nog honderdveertig jaar……… En toen stierf Job, oud en verzadigd van het leven.

Er is nog veel meer over Job en dit wonderlijke verhaal te zeggen. Veel mensen hebben er dikke boeken over geschreven. Waaronder ook de Deense filosoof Søren Kierkegaard. Hij zei ooit over Job “U hebt Job toch wel gelezen? Lees hem, lees hem steeds opnieuw! (…) In de hele Bijbel is er geen mens te vinden met zoveel menselijk vertrouwen dat jouw kan troosten als Job. Juist omdat alles aan hem zo menselijk is….