Job 6

Om Job 6 goed te kunnen begrijpen moeten we eigenlijk Job 5 erbij lezen. Job is allerlei rampspoed overkomen. Als rijk en welvarend en gelovig man is hij beland op de puinhopen van zijn bestaan. Zijn vrouw weg, zijn kinderen weg, zijn bedrijf weg en ook nog allerlei ziekte die hem teisteren. Niets is hem bespaart gebleven. Je kunt je afvragen; hoeveel lijden kan een mens verdragen? Terwijl Job geen reden kan bedenken waarom hem dit allemaal is overkomen. Hij was een gelovig en oprecht man, die nog geen vlieg zou kwaad doen! Job verzet zich dan ook met alles wat hij in zich heeft tegen deze rampspoed, als een vorm van onrecht.

In Job 5 gaan zijn vrienden zich ermee bemoeien. Samengevat komt het erop neer dat zij zeggen; je zult het wel allemaal wel aan jezelf te wijten hebben. Want god straft een mens niet voor niets. Een mens is nu eenmaal voor het ongeluk geboren, als wij jouw waren zouden we die straf nu maar accepteren en het oordeel hierover aan god overlaten. Want god weet wat hij doet!

Als overstijgende trap hiervan zegt Elifaz, die namens de vrienden van Job als woordvoerder optreedt, dat Job eigenlijk blij moet met deze straf van god. Letterlijk staat er: “gelukkig de mens die door god wordt getuchtigd, wijs daarom de straf van god niet af”.

Maar, tussen het langdurige betoog van Elifaz door klinkt het verwijt aan Job of hij altijd wel zo eerlijk is geweest tegenover zijn vrienden? Of had Job een dubbelleven geleid?. Een leven wat zijn gezin, zijn personeel, zijn vrienden niet kende en misschien niet mochten kennen. Want niemand kan zich voor de volle honderd procent zo gedragen als god het wil. Of was Job zich in zijn welvaart en rechtschapenheid zich als een god gaan gedragen? Dat alles samengevat in de woorden: want god straft niet zomaar! In Job 6 formuleert hij het antwoord op dit betoog van Elifaz.

Veel mensen draaien vaak om het boek Job heen. Het is te zwaar en te zwart. We blijven graag uit de buurt van Job. En daar is misschien wel wat voor te zeggen. Want we worden op pijnlijke, maar ook niets verhullende wijze, geconfronteerd met lijden van een mens en het lijden in de wereld. En daar komt bij; het boek Job biedt geen antwoorden. Het is een verhaal met soms lange ondoorgrondelijke monologen. En waarom zouden we ons er dan mee pijnigen.

Er is ook wel het een en ander te zeggen om juist wel de confrontatie met dit boek aan te gaan. Lijden hoort bij het leven. Ieder mens wordt op enig moment geconfronteerd met lijden in zijn eigen leven. En dat maakt dat het boek bij uitstek een mensenboek is. Een boek waaruit troost geput kan worden. Een boek dat mensen kan bemoedigen. Een boek dat herkenning kan bieden in dat wat ieder mens kan overkomen. Een boek waaruit blijkt dat je in dergelijke situaties voor god mag klagen. Ja, zelfs mag vloeken.

Overigens is dit boek geen geschiedenisboek is, maar het is een literaire poging om de kwestie van het lijden uit te tekenen. Een kwestie die van alle tijden is. Het boek is tegelijkertijd een poging om ons mensen indringend te confronteren met de vraag:

“waar is god in het lijden?”

Deze vraag wringt des te meer omdat wij weten, wat Job zelf overigens niet weet, wat de achtergrond is van het lijden van Job. Het lijden van Job is het gevolg van een ordinaire weddenschap tussen god en satan. Deze laatste kan maar niet geloven dat Job zo’n vroom mens is. “Neem hem alles af en we zullen weleens zien of hij jou dan nog trouw blijft?” daagt hij god uit. God gaat deze weddenschap aan. Maar Job geeft geen krimp. Tijd voor een volgende stap van satan. “Oké, teister hem met ziektes, breng hem op de rand van de dood, dan wil ik nog weleens meemaken of hij je dan ook trouw blijft”. God laat zich niet kennen en satan mag zijn gang gaan. Slechts onder een voorwaarde; Job moet in leven blijven!

Dat roept onvermijdelijk de vraag op; wie is god in dit verhaal. Dat deze zomaar, “om des keizers baard” satan een spelletje laat spelen met een van zijn geliefde mensen. Wat is dat voor een cynicus-god, dat deze de mens rucksichtslos onderwerpt aan zijn eigen ego. Het is een vraag waar mensen eeuwenlang al mee worstelen. Misschien moeten stoppen met ons het hoofd te breken over die vraag. Een antwoord zullen we niet snel vinden. Ons eerder bezig houden met de vraag waar wij staan in het lijden van mensen. Hoe staan wij tegenover Job! Zijn wij, misschien ergens diep ons hart toch ook zoals de vrienden van Job.

Want god lijkt wel verder weg dan ooit in deze crisissituatie. Maar de vrienden van Job blijken niet veel dichterbij te staan. Heb je wel altijd de waarheid gesproken tegen ons? Of had je een dubbelleven? Een leven dat maar beter niet bekend kon worden bij je gezin, bij je personeel en bij je vrienden? Een leven dat blijkbaar wel bekend was bij god. Want god straft niet zomaar! Je zult het er zelf wel naar gemaakt hebben. Je kunt maar beter de straf van god aanvaarden. Jouw lijden zal wel ergens goed voor zijn! Ja, inderdaad van je vrienden moet je het hebben!

Job komt daar tegen in het verweer; ik zal tegen jullie toch niet liegen! Daarmee ontkent hij niet dat ook hij een zondig mens is, maar dat hij zelf schuld heeft aan zijn lijden, dat bestrijdt hij. De vrome theologie van Elifaz, klopt niet met de praktijk van Job. Waarom wil Elifaz Job niet geloven? Waarom luistert hij alleen maar naar de leer en niet ook naar de getuigenis van Job?

Job weigert dan ook te geloven zoals zijn vrienden geloven. Hij weigert zich neer te leggen bij die vrome praatjes van zijn vrienden. Bepaald niet fijngevoelig wordt het lijden van Job, zoals het zo vaak gebeurt en dat al eeuwenlang, en ook nu weer, in het betoog van Elifaz, gekoppeld aan de vraag van de zonde.

De koppeling tussen lijden en zonde is een vrome achterhaalde theologie. Probeer maar eens aan iemand uit te leggen wat zijn of haar zonde zou zijn, als je getroffen wordt door een dodelijke ziekte. Probeer maar eens aan iemand uit te leggen wat zijn of haar zonde zou zijn als je getroffen wordt door armoede, als je vluchteling bent of als je in zwaar geestelijke nood geraakt door het leven. Probeer maar eens aan iemand uit te leggen welke bedoeling god daarmee zou kunnen hebben. In het lijden is ook geen hiërarchie aan te brengen. Het ene lijden is niet erger dan het andere. Het lijden van de mens staat los van god. Daar waar een mens lijdt, lijd god mee! Misschien is het juist een zonde als we daarin de gods naam misbruiken! God als een afgod zien die de leegte van het lijden moet opvullen, zoals drugs en alcohol de leegte van vele mensen opvult. Een god waaraan we verslaafd zouden kunnen raken.

Vrienden die lijden, in welke mate dan ook en op welke manier dan ook, hebben niets aan onze vrome praatjes die de leegte van het lijden proberen op te vullen. Vrienden onder elkaar zouden geen behoefte moeten hebben aan een achterhaalde theologie om je eigen gelijk te bevestigen. Vrienden onder elkaar zouden het lef moeten hebben om de leegte te laten bestaan. Om te luisteren en niet te oordelen. Maar bij Job zit dat er niet in. Zijn vrienden hebben hun oordeel klaar. Dat maakt zijn eenzaamheid alleen maar groter, dat maakt zijn strijd alleen maar bitterder.

Job heeft alle rechten om te klagen en te vloeken. Zoals ieder mens het recht heeft om te klagen en te vloeken wanneer ze door het lijden getroffen wordt. De kracht van het verhaal Job is dat het een troost kan zijn om te ervaren en te voelen dat je in het geloof mag klagen. Dat je in opstand mag komen, zelfs tegen god.

Job schikt zich niet. Niet naar zijn vrienden met hun vrome theologie en niet naar god. Hij komt in opstand tegen het onrecht hem aangedaan, welke motieven daar ook onder liggen. Hij vloekt en hij tiert. Dat maakt hem menselijk. Omdat hij blijft vasthouden aan een god die het onrecht niet wil, tegen satans provocaties in.

liturgie Stefanuskerk 23 juli 2017

19 gedachten over “Job 6

  1. “Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I will be sure to bookmark it and return to read more of your useful information. Thanks for the post. I will definitely comeback.”

  2. “I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an nervousness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.