Psalm 2

Kerstnacht overweging 2017.

Met Kerst wentelen wij ons in het feest van de vrede. Vrede op aarde, in de mensen een welbehagen. Uit volle borst mogen we dat straks, traditiegetrouw, zingen aan het eind van deze viering.

En eigenlijk moeten we het ook uit volle borst zingen. Want het “ere zij god” is een lofzang, maar tegelijkertijd ook een gebed. Een gebed om vrede, in de mensen een welbehagen. Het staat helaas in schril contrast met de realiteit van vandaag. Met de wereld die ons getekend wordt in psalm twee. Waartoe leidt het woeden van de volken, het rumoer van de naties? Daar begint het vandaag mee. In gewone mensentaal; waartoe leidt al dat gedonderjaag van die volken en landen, dat doelloos rondraaien in cirkels van leegte, in cirkels van macht en machtsmisbruik. Waarom oriënteren jullie, leiders van de wereld, je niet op het leiderschap van vrede. Waarom vertreden jullie keer op keer de rechten van de armen? Waarom gaan jullie niet vol voor de bevrijding van onderdrukte volken? Waarom laten jullie de gerechtigheid niet zegevieren?

De dichter van psalm twee houdt hen vanavond, op deze kerstavond, een spiegel voor; hoe is het in godsnaam mogelijk dat jullie zo losgeraakt zijn van de wereld? Losgeraakt van je eigenlijke opdracht om dienstbaar te zijn aan je volk? Hoe kun je in hemelsnaam zo uitzichtloos en doelloos bezig zijn? De dichter heeft hier nadrukkelijk het oog op allerlei vormen van absolute macht, mensen uitbuitend leiderschap. De dichter heeft hier over de Mugabes, de Erdogans en de Poetins. Over het absolute koningschap in Saoedi Arabië. Over de dictatoriale heersers in Afrika en Azië.  De rij is feitelijk te lang en te deprimerend om ze hier allemaal te noemen.  We kennen ze allemaal die voorbeelden van vandaag en vanuit de geschiedenis.

Maar moet het vandaag met de Kerst daarover gaan? Het zou toch gaan over het kindje in de kribbe? Over Maria en Jozef? Over God die mens is geworden. En want kan ik er hier en nu aan doen, dat het erop lijkt dat er over de hele wereld er alleen meer van die sterke leiders, van die dictatoriale heersers, opstaan?  Inderdaad, wij kunnen dat niet veranderen!

En toch moeten we het er wel over hebben. Al was het alleen maar om ons weer even te bepalen bij waar het met Kerst omdraait. Om de kleine, kwetsbare mens! Want het schrijnende is dat onder deze eindeloze rij van absolute machthebbers, miljoenen eenvoudige mensen gebukt gaan. Voor wie de Kerst, helaas, geen feest van vrede is. Hoogstens even een kleine adempauze in een leven van geweld en opgejaagd worden. Kerstmis, een leven in een kleine cel met tientallen andere gedetineerden. Kerstmis, op een gammel bootje op zoek naar een nieuwe toekomst. Kerstmis, zonder werk omdat je beschuldigd wordt van het lidmaatschap van een verkeerde partij. Dat zijn die kleine menselijke verhalen waartoe dat gedonderjaag van de volken allemaal leidt. Dat ronddraaien in cirkels van macht en machtsmisbruik, het maakt altijd de kleine mens tot slachtoffer. En het laat de machtige vaak buiten schot.

Maar wacht even; had ik al een antwoord gekregen op de vraag wat ik er aan kan doen? En daarnaast driehonderd vierenzestig dagen per jaar word ik met dit nieuws geconfronteerd. Mag ik dan een dag per jaar er even niet mee bezig zijn? Jawel dat mag! Maar uitgerekend niet op Kerst! Want dat is toch het feest van de vrede? Een vrede die we toch voor iedereen wensen? Toch niet alleen voor onszelf? Kerst is het feest waarop die boodschap klinkt: “jij bent mijn zoon, ik heb je vandaag verwekt!”. We kunnen er inderdaad niet zoveel aan doen, aan dat machtsmisbruik. We hoeven onszelf geen schuldgevoel aan te praten. Maar uitgerekend in deze nacht, kan het geen kwaad om wel even stil te staan bij die kleine verhalen en bij de consequenties van die boodschap.

Want onder deze boodschap zitten verschillende lagen. Het gaat niet over het kindje in de kribbe, want de dichter van psalm twee had daar geen weet van. Maar het gaat wel over een nieuwe koning. Een koning door god zelf aangesteld. Nu moet je altijd uitkijken met koningen die zeggen dat zij door god zelf zouden zijn aangesteld. Die gaan zich vaak als god gedragen. Over het algemeen zijn dat de grootste dictators. Maar hier zit de boodschap van hoop in. ‘jij bent mijn zoon”. Er komt een nieuwe generatie aan. Er ontstaat nieuw leven, nieuwe hoop. Deze koning zal zijn macht niet strijdend en moordend verwerven, maar de macht wordt gegeven, zonder dat deze zichzelf god waant. Deze is een gezalfde, een door god gezonden koning. Anders gezegd een koning die zich in dienst stelt van het volk, er naast gaat staan en niet er tegenover.

Een andere laag is dat het volk Israël, alle eeuwen door, tot op vandaag, droomt van zo’n gezalfde koning. Van een koninklijk mens dat leeft bij de gratie Gods en dienend in het leven staat. Die het tot zijn taak rekent om zelf zo te leven en te laten leven en niet te heersen als een potentaat die denkt dat hij god zelf is. Dus onder die ene zin zit niet alleen hoop, maar ook een droom!

Tenslotte zit er ook nog de laag in van de waarschuwing. Wees verstandig! Kom tot bezinning. Het is een doodlopende weg, de weg van de macht en de machtsmisbruik. We weten toch uit de geschiedenis hoe het  vaak afloopt met dictators?

“Jij bent mijn zoon, ik heb je vandaag verwekt”. Kerstmis; god wordt mens! Staat daarmee niet boven de mensen, als een alleenheerser, maar juist tussen de mensen. En tussen de mensen klinken die verhalen. Van die vluchteling uitzichtloos in een vluchtelingenkamp. Van die homo en lesbienne mishandeld om hun geaardheid. Van die moeder met haar gezin bij de voedselbank!

We moeten die verhalen blijven vertellen. Niet om uw Kerstfeest te bederven! Maar voor de vrede op aarde, in de mensen een welbehagen! De wereld kan eenvoudig weg niet zonder de verhalen van kleine kwetsbare mensen. Omdat de ezel wist dat ieder mens soms gedragen moet worden, door hun verhaal door te vertellen. En ieder nieuw verwekt kind, zoon of dochter, is niet alleen een mysterie, een wonder, een nieuwe droom, maar ook een boodschap van hoop dat het leven steeds opnieuw begint. Dat er iedere dag een nieuwe ster kan gaan stralen!

liturgie kerstnacht 2017